Święto Kultury Staropolskiej

Wystawa plenerowa na dziedzińcu Muzeum dostępna od lipca 2026

W dniach 21-29 czerwca 1958 r. odbyły się Dni Łomży, w ramach których obchodzono 1000-lecie miasta. Uroczystości związane z 1000-leciem Łomży były częścią przygotowań do obchodów 1000-lecia Państwa Polskiego, które Sejm PRL ogłosił już w 1958 r. Jednym z najważniejszych działań politycznych następnych lat stała się rywalizacja ówczesnej władzy z kościelnymi uroczystościami Tysiąclecia Chrztu Polski. W ramach ogłoszonych obchodów 1000-lecia Państwa Polskiego rozpoczęto przygotowania do uczczenia 1000-lecia Łomży. 18 grudnia 1957 r. ukonstytuował się Komitet Obchodów. W jego skład weszły 32 osoby pracujące w sekcjach: propagandowej, finansowej, ekonomicznej, imprezowo-propagandowej, gospodarczej, zjazdowej. Komitet wysunął szereg próśb i wniosków do ministerstw i instytucji o udzielenie kredytów na rozbudowę i budowę nowych obiektów gospodarczych, i kulturalnych na terenie Łomży. 21 czerwca 1958 r. rozpoczęły się jubileuszowe Dni Łomży. W czasie ich trwania, sześć dni później, miał miejsce pierwszy Zjazd Wychowanków Średnich Szkół Łomżyńskich, w trakcie którego po uroczystościach oficjalnych odbywały się w szkołach spotkania towarzyskie. W godzinach wieczornych 27 czerwca odbyła się uroczystość na górze Królowej Bony w Starej Łomży, a 29 czerwca korowód historyczny ulicami miasta. Komitet Obchodów 1000-lecia Miasta Łomży był też, w 1962 r., organizatorem obchodów Dni Łomży, które miały miejsce w dniach 1-3 czerwca. Obok zawodów, wystaw, występów artystycznych, ulicami miasta przeszedł pochód w barwnych strojach historycznych i ludowych.

 Być może była to inspiracja do, zainaugurowanego 6 maja 1972 r. w Łomży, Święta Kultury Staropolskiej, które przez wiele lat było istotnym wydarzeniem kulturalnym, stanowiąc wyrazisty punkt w miejskim kalendarzu imprez.  Stało się ono jednym z historycznych momentów utrwalających lokalną tradycję zapisaną w ludzkiej pamięci i w kronikach miasta, Była to barwna impreza organizowana i koordynowana przez Dom Kultury, w której uczestniczyły wszystkie instytucje kulturalne oraz cała społeczność miejska. Te unikalne, wtedy w skali kraju, uroczystości organizowane były w latach 1972-1984. Stałym elementem tego Święta był korowód staropolski, z udziałem młodzieży przebranej w stroje historyczne, wijący się ulicami Nowogrodzką, Pl. Kościuszki, Długą do Starego Rynku, połączony z jarmarkiem staropolskim i przekazaniem kluczy do bram miasta.  Podczas imprezy odbywającej się, w maju lub czerwcu, organizowane były koncerty plenerowe, odczyty, przeglądy dorobku artystycznego powiatu, przegląd twórczości artystycznej, koncerty uczniów szkoły muzycznej, spotkania z ludźmi sztuki, turniej poezji i prozy staropolskiej, turniej jednego aktora, turniej muzyki dawnej, sesje naukowe, wystawy i wiele innych wydarzeń. W amfiteatrze przy ulicy Zjazd miały miejsce koncerty zespołów pieśni i tańca z różnych regionów, a w 1974 r. na stadionie miejskim przedstawiono „Wesele na Kurpiach” z udziałem 200 par tanecznych, które tworzyli uczennice i uczniowie łomżyńskich szkół. Przybyły w 1976 r. do Łomży poeta Henryk Gała tak postrzegał to wydarzenie: „Święto Kultury Staropolskiej, które wtedy odbywało się w Łomży, było takim hasłem, jak gdyby do skoncentrowania wszystkich sił, aby tę Łomżę pokazać gdzieś dalej, niż tylko w najbliższej okolicy. Łomży oczywiście przeszkadzało cały czas, że nie umiała pokłonić się na wschód, to znaczy w stronę Białegostoku i grawitowała raczej na południowy zachód, w kierunku Warszawy, co było zarówno ludzko jak i historycznie głęboko uzasadnione”.

Ostatnia edycja tego Święta miała najpewniej miejsce w dniach 8-10 czerwca 1984 r.  Na afiszu informującym o imprezie umieszczono: sesję literacką, igrzyska staropolskie, jarmark staropolski, występy zespołów folklorystycznych, konkurs tańca towarzyskiego i oczywiście korowód staropolski, który powędrował z ulicy Bernatowicza dalej Piękną, Pl. Kościuszki, poprzez Stary Rynek, a następnie na ul. Zjazd do amfiteatru, gdzie wystąpiły zespoły artystyczne z Suwałk, Puńska, Ostrołęki i Gdańska. Święto to łączyło elementy historyczne, artystyczne i folklorystyczne w żywy festiwal angażujący całe miasto. Impreza ta integrowała społeczność i pobudzała miejskie życie kulturalne.

Obejrzyjcie zdjęcia wykonane przez Bolesława Deptułę i zobaczcie, jak kilkadziesiąt lat temu wyglądało miasto i ludzie. A może gdzieś rozpoznacie siebie, swoich bliskich lub znajomych?

Tekst: dr Jerzy Jastrzębski

Wybór i edycja zdjęć: Joanna Klama

Opracowanie graficzne: Alicja Kamieniczna-Adamowska

Fotografie pochodzą z archiwum fotograficznego Muzeum Północno-Mazowieckiego w Łomży