Wyczuj, wymaluj, oto Wyczółkowski!

Leon Wyczółkowski (1852–1936)

Wystawa monograficzna ze zbiorów Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy

Aby „wyczuć” Wyczółkowskiego, nie wystarczy spojrzeć na kilka najbardziej znanych obrazów. Trzeba podążyć za artystą przez miejsca, które odwiedzał, ludzi, których portretował, krajobrazy, które go zachwycały, i techniki, które nieustannie doskonalił. Prezentowana wystawa jest właśnie takim zaproszeniem – do spotkania z twórcą, którego dorobek wymyka się prostym definicjom.

Leon Wyczółkowski należy do grona tych artystów, których twórczość trudno zamknąć w jednym określeniu. Był malarzem, rysownikiem i grafikiem, ale przede wszystkim uważnym obserwatorem świata. Interesował go człowiek i natura, wielkie dzieła sztuki i zwykłe fragmenty codzienności, monumentalna architektura i ulotne zjawiska światła. Pozostawił po sobie niezwykle różnorodny dorobek, będący jednocześnie świadectwem epoki i zapisem osobistej wrażliwości.

Prezentowana wystawa została przygotowana ze zbiorów Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy – instytucji sprawującej pieczę nad najważniejszą kolekcją dzieł artysty w Polsce. W dziewięćdziesiątą rocznicę śmierci malarza do Łomży przybywa wyjątkowy zespół prac, pozwalający prześledzić niemal całe jego twórcze życie. To pierwsza w historii miasta tak obszerna wystawa monograficzna Leona Wyczółkowskiego.

Wyczółkowski należał do pokolenia twórców, które kształtowało nowoczesną sztukę polską przełomu XIX i XX wieku. Współtworzył środowisko Młodej Polski, związany był z krakowską Akademią Sztuk Pięknych, przyjaźnił się z najwybitniejszymi artystami swoich czasów. Jednocześnie pozostawał twórcą nieustannie poszukującym. Z łatwością poruszał się między różnymi technikami, eksperymentował z kolorem, światłem i materią obrazu, a jego zainteresowania prowadziły go od realistycznych studiów natury ku coraz bardziej syntetycznym i nastrojowym formom wypowiedzi.

Na wystawie spotykają się różne oblicza artysty. Są tu portrety, w których próbował uchwycić nie tylko wygląd, lecz także charakter modela. Są widoki Krakowa, Torunia, Warszawy i Gdańska – miast oglądanych okiem człowieka wrażliwego na historię i architekturę. Są rozległe pejzaże Ukrainy, Podola, Podlasia i Polesia, a także ukochane przez Wyczółkowskiego lasy, ogrody i kwiaty. Szczególne miejsce zajmują motywy związane z Borami Tucholskimi i Gościeradzem, gdzie artysta spędził ostatnie lata życia. W tych pracach wyraźnie widać jego fascynację naturą – nie jako dekoracją, lecz jako żywym organizmem podlegającym nieustannym przemianom.

Wyczółkowski był również znakomitym grafikiem. Litografie, akwaforty i autolitografie prezentowane na wystawie pokazują mistrzostwo kreski oraz niezwykłą umiejętność wydobywania nastroju za pomocą oszczędnych środków wyrazu. Dla współczesnego odbiorcy mogą być one także przypomnieniem, jak ważnym polem artystycznych eksperymentów była grafika w pierwszych dekadach XX wieku.

Dopełnieniem ekspozycji są osobiste pamiątki po artyście. Nie opowiadają one o Wyczółkowskim jako o pomnikowej postaci z podręczników historii sztuki, lecz jako o człowieku – pracującym, podróżującym, szkicującym, prowadzącym korespondencję, uczestniczącym w życiu swojej epoki. Dzięki nim łatwiej dostrzec, że za znanymi obrazami i grafikami stoi konkretna osoba, obdarzona ciekawością świata, temperamentem i pasją tworzenia.

Wystawa nie jest jedynie przeglądem dzieł jednego z najwybitniejszych polskich artystów. To zaproszenie do spotkania z człowiekiem, który przez ponad pół wieku konsekwentnie uczył się patrzeć – i który pozostawił po sobie niezwykle bogaty zapis tego patrzenia. Dziś, wiele lat po jego śmierci, spojrzenie Leona Wyczółkowskiego wciąż pozwala odkrywać świat na nowo.

Tekst: Paulina Bronowicz-Chojak

Współpraca kuratorska:

dr Anna Ziemlewska (Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy)
Alicja Kamieniczna-Adamowska (Muzeum Pólnocno-Mazowieckie w Łomży)

Wystawa czynna od 12.06.2026 do 31.01.2027